Ramen open en buitenspelen: de impact van een dynamisch binnenklimaat op scholen

Ventilatie, temperatuur en buitentijd hebben invloed op concentratie, gezondheid en leervermogen van kinderen. Juist daar laat de praktijk zien dat eenvoudige keuzes soms effectiever zijn dan ingewikkelde systemen.

Loes Visser (directeur van DataBuilt) en Jaap Wiedenhoff (senior adviseur bij ABT) delen hoe we een dynamisch binnenklimaat kunnen creëren en wat dit van onze gebouwen, maar vooral van ons, de gebruikers, vraagt.

Meer ramen open, minder energieverbruik

Een dynamische gebouwtemperatuur hangt samen met ventilatie. En dat kan simpeler dan je denkt. Jaap: “Wij hebben vorig jaar een ventilatiesysteem voor een school verzorgd, de inschatting was dat deze overdag aan zou staan en zo’n 1000 uur per jaar zou draaien. Toen we de resultaten binnenkregen bleek dat dit nog geen 200 uur was. Wat bleek: de docenten zetten gewoon een raampje open, vanaf 10 à 12 graden buiten kan dat prima en bij warmer weer gingen ze helemaal open. De docenten kwamen uit een oud gebouw en waren mechanische ventilatie überhaupt niet gewend. En dat is hartstikke goed. Vaak zie je dat iemand van onderhoud beweert dat de ramen niet open mogen vanwege de mechanische ventilatie, dat slaat natuurlijk helemaal nergens op. Het energieverbruik in oude, on-geïsoleerde scholen is ook tot 30% later dan in de modernste, duurzaamste en energiezuinigste scholen.”

Beter leren door buitenspelen

Sinds 1 juli 2025 is het verplicht dat in elk klaslokaal een werkende CO₂-meter hangt. Een goede ontwikkeling volgens Loes: “Temperatuur en het CO₂-gehalte in de lucht hebben veel invloed op het concentratie- en leervermogen van kinderen.” Jaap: “Pak het simpeler aan bij basisscholen, geef ze steeds drie kwartier les met natuurlijke ventilatie, laat ze dan een kwartiertje naar buiten. Goed voor hun metabolisme en hun focus en tijdens dat kwartier zet je het schoollokaal vol open om te luchten. In Zweden is onderzocht hoe buitentijd tijdens schooldagen bijdraagt aan beweging en gezondheid van kinderen. Dat ondersteunt het idee dat leren niet alleen binnen plaatsvindt, maar juist ook profiteert van momenten buiten.” 

Dynamisch binnenklimaat bij warmte en hitte

Diezelfde dynamische benadering is minstens zo relevant in de zomer, wanneer warmte en hitte steeds vaker voor problemen zorgen in schoolgebouwen. Het antwoord zit volgens Jaap niet in méér techniek of standaard koelen, maar in slimmer gebruik van het gebouw. “Lucht is een groter probleem dan zon,” legt hij uit. “Eén vierkante meter raam laat op een hete dag zo’n 4 kWh zonnewarmte binnen. Een raam dat op een kier staat minstens evenveel, of zelfs meer.” Overdag is het dus belangrijk om warmte zoveel mogelijk buiten te houden, bijvoorbeeld met goede zonwering en gesloten ramen op de warmste momenten.

Koel houden zonder standaard airco 

Voor scholen is nachtventilatie lastiger dan bij woningen of kantoren, omdat je niet zomaar alle ramen en deuren open kunt laten staan. Toch zijn er volgens Jaap wel manieren om het gebouw ’s avonds en ’s nachts af te koelen. Denk aan gecontroleerde nachtventilatie via beveiligde ramen, roosters of ventilatievoorzieningen die open kunnen zonder dat het gebouw toegankelijk wordt. Ook kan een ventilatiesysteem buiten schooltijd tijdelijk worden ingezet om koelere buitenlucht door het gebouw te laten stromen. Jaap: “Wat altijd helpt, is ’s nachts zoveel mogelijk warmte kwijt kunnen en overdag juist voorkomen dat die warmte weer naar binnen komt. De vraag is dus niet alleen: hoe houden we de warmte buiten? Maar vooral: hebben we het hele systeem, van zonwering tot ventilatie, goed doordacht?”

Combinatie van slimme keuzes

Zo wordt ook bij hitte duidelijk dat een gezond binnenklimaat niet draait om één installatie of één vaste temperatuur. Het vraagt om een combinatie van slimme keuzes: overdag zon en warme lucht buiten houden, in de avond en nacht gecontroleerd afkoelen en accepteren dat een gebouw in de zomer anders aanvoelt dan in de winter. “Gezond in de zomer is eigenlijk niet ingewikkeld,” zegt Jaap. “Zorg voor luchtbeweging, frisse lucht, daglicht en voorkom dat de warmte zich opstapelt.”